Histori http://mediapress.al/wp-content/uploads/2020/11/tdih-nov11-HD-590x354-1.jpg

Si mbaroi Lufta e Parë Botërore



Në orën e 11-të, në ditën e 11-të të muajit të 11-të të vitit 1918, përfundoi Lufta e Madhe, e njohur më shumë si Lufta e Parë Botërore.

Në orën 5 të mëngjesit të 102 viteve më parë, Gjermania, e dhjetuar nga humbjet në njerëz, dhe e mbetur pa furnizime në front, u përball me rrezikun e një pushtimi të afërt.

Ndaj ajo u detyrua të nënshkruante një marrëveshje armëpushimi me Aleatët në një vagon treni në Kompienj të Francës.

Lufta e Parë Botërore, shkaktoi vdekjen e 9 milionë ushtarëve dhe plagosjen e 21 milionë të tjerëve, me Gjermaninë, Rusinë, Austro-Hungarinë, Francën dhe Britaninë e Madhe, që humbën secila nga gati 1 milionë ose më shumë jetë.

Përveç kësaj, të paktën 5 milion civilë vdiqën nga sëmundje, uria ose ekspozimi ndaj luftës.

Më 28 qershor 1914, në një ngjarje që konsiderohet gjerësisht si shkaku i shpërthimit të Luftës së Parë Botërore, Arkiduka Franc Ferdinandi, trashëgimtar i perandorisë Austro-Hungareze, u qëllua për vdekje në Sarajevë me bashkëshorten e tij nga serbi i Bosnjës Gavrilo Princip.

Ferdinandi ishte duke inspektuar forcat e armatosura perandorake të xhaxhait të tij në Bosnjë, pavarësisht kërcënimit të nacionalistëve serbë, që dëshironin që këto zotërime t’i bashkoheshin Serbisë.

Austro-Hungaria e fajësoi qeverinë serbe për sulmin, dhe shpresonte

ta përdorte incidentin si një justifikim për zgjidhjen një herë e përgjithmonë të problemit të nacionalizmit sllav.

Sidoqoftë, ndërsa Rusia mbështeste Serbinë, një shpallje e luftës nga Austro-Hungaria u vonua, derisa udhëheqësit e saj morën garancinë e udhëheqësit gjerman Vilhelmit II, se Gjermania do të mbështeste kauzën e tyre në rastin e një ndërhyrje ruse.

Më 28 korrik, Austro-Hungaria i shpalli luftë Serbisë, dhe paqja e paqartë midis fuqive të mëdha të Evropës u prish.

Më 29 korrik, forcat austro-hungareze filluan të bombardojnë kryeqytetin serb, Beogradin, ndërsa Rusia, aleatja e Serbisë, urdhëroi një mobilizim të trupave kundër Austro-Hungarisë.

Franca, aleate me Rusinë, filloi të mobilizohej në 1 gusht 1914. Franca dhe Gjermania i shpallën luftë njëra-tjetrës më 3 gusht.

Pasi kaloi Luksemburgun neutral, ushtria gjermane pushtoi Belgjikën natën e 3-4 gushtit, duke e nxitur Britaninë e Madhe, aleaten e Belgjikës, që t’i shpallte luftë Gjermanisë.

Evropianët në përgjithësi e përshëndetën shpërthimin e luftës.

Pjesa më patriotike, supozonte se vendi i tyre do të ishte fitimtar brenda disa muajsh.

Nga palët luftarake, Gjermania ishte më e përgatitur për shpërthimin e luftimeve, pasi udhëheqësit e saj ushtarakë kishin hartuar një strategji të sofistikuar ushtarake të njohur si “Plani Schlieffen”, që parashikonte pushtimin e Francës përmes një sulmi të madh në formë harku, përmes Belgjikës dhe Francës veriore.

Rusia, tepër e ngadaltë në mobilizim, do të mbahej e zënë nga forcat austro-hungareze, ndërsa Gjermania do të sulmonte Francën.

“Plani Schlieffen”, ishte gati i suksesshëm. Por në fillim të shtatorit francezët u rimobilizuan, dhe e ndalën përparimin e gjermanëve në Betejën e përgjakshme të Marnës afër Parisit.

Deri në fundin e vitit 1914, mbi 1 milionë ushtarë të kombësive të ndryshme ishin vrarë në fushëbetejat e Evropës, dhe as për Aleatët dhe as për Fuqitë Qendrore, nuk ishte në horizont një fitore përfundimtare.

Në Frontin Perëndimor – vija e betejës që shtrihej në të gjithë Francën Veriore dhe Belgjikë – luftëtarët u vendosën në llogore në një luftë të tmerrshme pa asnjë fitues.

Në vitin 1915, Aleatët u përpoqën të thyejnë bllokimin me një pushtim amfib të Turqisë, e cila u ishte bashkuar Fuqive Qendrore në tetorin e 1914-ës.

Por pas një gjakderdhje të madhe, Aleatët u detyruan të tërhiqeshin në fillim të vitit 1916.

Ai vit u shoqërua me ofensiva të mëdha nga Gjermania dhe Britania përgjatë Frontit Perëndimor, por asnjëra palë nuk arriti një fitore vendimtare.

Në lindje, Gjermania ishte më e suksesshme, dhe ushtria e paorganizuar ruse pësoi humbje të tmerrshme, duke nxitur shpërthimin e Revolucionit Rus në vitin 1917.

Nga fundi i tij viti, bolshevikët morën pushtetin në Rusi, dhe nisën menjëherë negociatat për paqe me Gjermaninë.

Në vitin 1918, çuarja e trupave dhe burimeve amerikane në Frontin Perëndimor, e kthehu më në fund erën në favorin e Aleatëve.

Gjermania nënshkroi një marrëveshje armëpushimi me Aleatët më 11 nëntor 1918.

Lufta e Parë Botërore, ishte e njohur si “lufta që do t’i jepte fund të gjitha luftërave”, për shkak të masakrave dhe shkatërrimit të madh që shkaktoi.

Mjerisht, traktati i paqes që i dha fund zyrtarisht konfliktit – Traktati i Versajës i vitit 1919 – imponoi kushte të rënda ndëshkimore ndaj Gjermanisë, që e destabilizuan Evropën, dhe hodhën bazat për Luftën e Dytë Botërore 2 dekada më vonë.

Të fundit

Si e riformësoi botën moderne rënia e Murit të Berlinit

Publikohet një shkrim që i përket një editorial të BBC-së në vitin 2019, i cili bën fjalë mbi ngjarjet e ndodhura në vitet 1989 – ’90, në Evropën Lindore, që kulmuan me rënien e Muri

77 vjet nga Konferenca e Bujanit

Konferenca e Bujanit ka filluar më 31 dhjetor 1943 dhe ka përfunduar më 2 janar 1944. Aty është nënshkruar një rezolutë, ku Kosovës i njihet e drejta e vetëvendosjes deri në shkëputje dhe

Krishtlindjet në pandeminë e gripit spanjoll

Në një artikull të datës 21 dhjetor 1918 në Gazetën Shtetërore të Ohajos, SHBA, kreu lokal i shëndetësisë i ftoi lexuesit t’i rezistonin tundimit të puthjes tradicionale gjatë festës s

Shefi i EULEX-it flet për takimin me Ibrahim Rugovën

Shefi i misionit të BE-së për sundimin e ligjit në Kosovë, EULEX-it Lars-Gunnar Wigemark në një intervistë për emisionin “Ballkan” foli për Prishtinën e vitit 1992, si e kujton atë koh

Çka bënin gjermanët pas datës 28 nëntor në Shkodër?

Për tërheqjen e ushtrisë gjermane nga territori shqiptar në fund të nëntorit 1944, ekzistojnë mjaft burime arkivore e dëshmi të dorës së parë që na e zbardhin në mënyrë detajiste kët

Shqipëria në vitin 1913, Historia e patreguar e fotos së “vërtetë” të Pavarësisë

Fotoja pasqyron festimet në Vlorë, para godinës së Qeverisë së Ismail Qemalit, të përvjetorit të parë të Shpalljes së Pavarësisë, më 28 Nëntor 1913. Gjithsesi, rrallëherë në publiki

Info Tjera