Histori http://mediapress.al/wp-content/uploads/2020/11/tdih-nov11-HD-590x354-1.jpg

Si mbaroi Lufta e Parë Botërore



Në orën e 11-të, në ditën e 11-të të muajit të 11-të të vitit 1918, përfundoi Lufta e Madhe, e njohur më shumë si Lufta e Parë Botërore.

Në orën 5 të mëngjesit të 102 viteve më parë, Gjermania, e dhjetuar nga humbjet në njerëz, dhe e mbetur pa furnizime në front, u përball me rrezikun e një pushtimi të afërt.

Ndaj ajo u detyrua të nënshkruante një marrëveshje armëpushimi me Aleatët në një vagon treni në Kompienj të Francës.

Lufta e Parë Botërore, shkaktoi vdekjen e 9 milionë ushtarëve dhe plagosjen e 21 milionë të tjerëve, me Gjermaninë, Rusinë, Austro-Hungarinë, Francën dhe Britaninë e Madhe, që humbën secila nga gati 1 milionë ose më shumë jetë.

Përveç kësaj, të paktën 5 milion civilë vdiqën nga sëmundje, uria ose ekspozimi ndaj luftës.

Më 28 qershor 1914, në një ngjarje që konsiderohet gjerësisht si shkaku i shpërthimit të Luftës së Parë Botërore, Arkiduka Franc Ferdinandi, trashëgimtar i perandorisë Austro-Hungareze, u qëllua për vdekje në Sarajevë me bashkëshorten e tij nga serbi i Bosnjës Gavrilo Princip.

Ferdinandi ishte duke inspektuar forcat e armatosura perandorake të xhaxhait të tij në Bosnjë, pavarësisht kërcënimit të nacionalistëve serbë, që dëshironin që këto zotërime t’i bashkoheshin Serbisë.

Austro-Hungaria e fajësoi qeverinë serbe për sulmin, dhe shpresonte

ta përdorte incidentin si një justifikim për zgjidhjen një herë e përgjithmonë të problemit të nacionalizmit sllav.

Sidoqoftë, ndërsa Rusia mbështeste Serbinë, një shpallje e luftës nga Austro-Hungaria u vonua, derisa udhëheqësit e saj morën garancinë e udhëheqësit gjerman Vilhelmit II, se Gjermania do të mbështeste kauzën e tyre në rastin e një ndërhyrje ruse.

Më 28 korrik, Austro-Hungaria i shpalli luftë Serbisë, dhe paqja e paqartë midis fuqive të mëdha të Evropës u prish.

Më 29 korrik, forcat austro-hungareze filluan të bombardojnë kryeqytetin serb, Beogradin, ndërsa Rusia, aleatja e Serbisë, urdhëroi një mobilizim të trupave kundër Austro-Hungarisë.

Franca, aleate me Rusinë, filloi të mobilizohej në 1 gusht 1914. Franca dhe Gjermania i shpallën luftë njëra-tjetrës më 3 gusht.

Pasi kaloi Luksemburgun neutral, ushtria gjermane pushtoi Belgjikën natën e 3-4 gushtit, duke e nxitur Britaninë e Madhe, aleaten e Belgjikës, që t’i shpallte luftë Gjermanisë.

Evropianët në përgjithësi e përshëndetën shpërthimin e luftës.

Pjesa më patriotike, supozonte se vendi i tyre do të ishte fitimtar brenda disa muajsh.

Nga palët luftarake, Gjermania ishte më e përgatitur për shpërthimin e luftimeve, pasi udhëheqësit e saj ushtarakë kishin hartuar një strategji të sofistikuar ushtarake të njohur si “Plani Schlieffen”, që parashikonte pushtimin e Francës përmes një sulmi të madh në formë harku, përmes Belgjikës dhe Francës veriore.

Rusia, tepër e ngadaltë në mobilizim, do të mbahej e zënë nga forcat austro-hungareze, ndërsa Gjermania do të sulmonte Francën.

“Plani Schlieffen”, ishte gati i suksesshëm. Por në fillim të shtatorit francezët u rimobilizuan, dhe e ndalën përparimin e gjermanëve në Betejën e përgjakshme të Marnës afër Parisit.

Deri në fundin e vitit 1914, mbi 1 milionë ushtarë të kombësive të ndryshme ishin vrarë në fushëbetejat e Evropës, dhe as për Aleatët dhe as për Fuqitë Qendrore, nuk ishte në horizont një fitore përfundimtare.

Në Frontin Perëndimor – vija e betejës që shtrihej në të gjithë Francën Veriore dhe Belgjikë – luftëtarët u vendosën në llogore në një luftë të tmerrshme pa asnjë fitues.

Në vitin 1915, Aleatët u përpoqën të thyejnë bllokimin me një pushtim amfib të Turqisë, e cila u ishte bashkuar Fuqive Qendrore në tetorin e 1914-ës.

Por pas një gjakderdhje të madhe, Aleatët u detyruan të tërhiqeshin në fillim të vitit 1916.

Ai vit u shoqërua me ofensiva të mëdha nga Gjermania dhe Britania përgjatë Frontit Perëndimor, por asnjëra palë nuk arriti një fitore vendimtare.

Në lindje, Gjermania ishte më e suksesshme, dhe ushtria e paorganizuar ruse pësoi humbje të tmerrshme, duke nxitur shpërthimin e Revolucionit Rus në vitin 1917.

Nga fundi i tij viti, bolshevikët morën pushtetin në Rusi, dhe nisën menjëherë negociatat për paqe me Gjermaninë.

Në vitin 1918, çuarja e trupave dhe burimeve amerikane në Frontin Perëndimor, e kthehu më në fund erën në favorin e Aleatëve.

Gjermania nënshkroi një marrëveshje armëpushimi me Aleatët më 11 nëntor 1918.

Lufta e Parë Botërore, ishte e njohur si “lufta që do t’i jepte fund të gjitha luftërave”, për shkak të masakrave dhe shkatërrimit të madh që shkaktoi.

Mjerisht, traktati i paqes që i dha fund zyrtarisht konfliktit – Traktati i Versajës i vitit 1919 – imponoi kushte të rënda ndëshkimore ndaj Gjermanisë, që e destabilizuan Evropën, dhe hodhën bazat për Luftën e Dytë Botërore 2 dekada më vonë.

Të fundit

Kujtimet e Ismail Qemalit nga periudha e rinisë së tij

Gjatë periudhës së sundimin osman në Shqipëri, shoqëria shqiptare karakterizohej nga një kontrast i madh mes fshatarëve dhe çifligarëve. Ju sjellim përshkrimin e L.S. Stavrianos të memorie

Shqiptarët, populli më homogjen në Evropë

Dy profesorë të Universitetit të Kalifornisë, Peter Ralph dhe Graham Coop kanë botuar një studim për Gjeografinë Aktuale Gjenetike të Paraardhësve në të gjithë Evropën Ardit Rada/ Oltion

Kur lindi ideja kombëtare shqiptare

Ndryshe nga nacionalizmat e tjerë ballkanikë, sipas studiuesit Robert C. Austin, nacionalizmi shqiptar u shfaq i fundit vetëm në vitin 1878 dhe ishte rezultat i drejtpërdrejtë i frikës së ndar

Cila është historia dhe simbolika e Ditës së Verës

Dita e Verës e ka zanafillën në faltoren Zana e Çermenikës, e ndërtuar në rrethinat e qytetit të Elbasanit, e cila në kulturën pagane ishte perëndesha e gjuetisë, pyjeve dhe e te gjithë n

Shkrimi i panjohur i “NYT” për eksodin shqiptar

Publikohet shkrimi i panjohur i gazetares amerikane, Brenda Fowler, korrespondente e gazetës së famshme, New York Times, e botuar prej saj më 9 mars të vitit 1991, ku në reportazhin e saj me titu

110 vjet më parë u realizua fluturimi i parë me avion postar

Si sot para 110 vitesh do të realizohej fluturimi i parë zyrtar me një avion postar. Fluturimi i parë u bë nga Allahabad në Provincat e Bashkuara të Indisë Britanike në Naini, ose rreth 10 ki

Info Tjera